در آسنانه اربعین امام شهید از امام شهدا جنگ را بشنویم.
از سختی های جنگ تا نوید پیروزی: اظهار همدردی با مردم مصیبت دیده جنگ از منظر امام خمینی(ره)
در این مطلب بیاناتی از امام خمینی(ره) در مورد ثمرات خون شهدا و هدر نرفتن خون آنها و سختی های جنگ و نوید پیروزی در این مسیر و اظهار همدردی امام با مردم مصیبت دیده جنگ را اشاره خواهیم کرد.
بیان موضوع:
تاریخ کهن جهان اسلام پر از حوادثی است که درعالم اتفاق افتاده است که بسیاری از آنها، هم از نظر کمیت و هم کیفیّت اهمیّت فراوان داشته و موجب تأثر و تألّم انسان ها گردیده ولی به مرور زمان، کهنه و متروک گردیده. و از صحنه تاریخ خارج و در بوته فراموشی قرار گرفته است، ولی خاطره امامین انقلاب و نهضت مقدس جمهوری اسلامی، نه تنها به مرور زمان و گذشت دوران فراموش نگردیده و از صفحه تاریخ خارج نشده، بلکه هر_ چه زمان بر او گذشته عظمت آن اهمیت او افزون تر گردیده است.
در آستانه چهلمین روز جنگ و اربعین امام شهدا حضرت آیت الله خامنه ای (ره) قرار داریم، در روایتی از پیامبر اکرم (ص)، وارد شده است که بالاتر از هر عمل نیکی عمل نیک دیگری هست، تا آن که برسد به حدی که انسان در راه خدا کشته شود، پس بالاتر از آن هیچ عمل نیک و خوبی وجود ندارد.
از پیامبر(ص) روایت وارد شده است که تمام خوبی ها در شمشیر فداکاران و مجاهدان و در زیر سایه شمشیر آنان است و جامعه اصلاح نمی گردد، جز با شمشیر،شمشیرها کلید بهشت و دوزخ هستند. مسیر که امام شهید در طول 37 سال امامت و رهبری بر ان تاکید داشت ، و در همین مسیر هم به شهادت رسید.
ضرورت موضوع:
در زیارت «اربعین» که از بهترین زیارتهای آن حضرت است میخوانیم: «و بذل مهجته فیک» خون قلبش را در راه تو داد تا این دو عنصر و دو اصل در جامعه زنده بشود «لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیرة الضلالة»مردم از جهالت نجات پیدا کنند عالِم و دانشمند بشوند و از ضلالت و گمراهی عملی نجات پیدا کنند هدایت بشوند.
امام شهید حضرت آیت الله خامنه ای (ص) و شایر شهدا و فرماندهان با خون خودشان این مسیر را برای هدایت مردم مسلمان هموار کردهاند . لذا لازم است تا از منظر رهبر کبیر انقلاب اولین رهبر انقلاب ایران در زمان جنگ تحمیلی اول در موضوع جنگ و شهادت مطالبی را به همین مناسبت بیان نمائیم.
اهداف موضوع:
در این مختصر برانیم که مطالبی در راستای جنگ تحمیلی، شهادت، مردم شهادت ظلب و مقاوم و مظلوم، و ثمره خون این شهدا را از بیان امام شهدا بنیاتگذار انقلاب ایران بیان نمائیم.
1. چگونه از خون شهیدان برای رسیدن به قدرت استفاده می شود؟
2. خونی که در راه حق ریخته بشود هدر نمیرود بیانی از امام شهیدان و رهبر شهید.
3.لزوم اتحاد و برادری و لزوم استقامت و پایداری امّت در وظایف خود در زمان جنگ.
4. سختی های جنگ و حفظ ارزشهای انقلاب و اظهار همدردی با مردم مصیبت دیده.
5.تبلیغات سوء دشمن برای تضعیف روحیۀ پایداری ملت و توصیه ملت به خدمتگزاری خانواده شهدا.
6.چگونه شهید نظر می کند به وجه الله و برتری ارزش خدمت به شهید بر سایر خدمت ها چیست؟
از سختی های جنگ تا نوید پیروزی: اظهار همدردی با مردم مصیبت دیده جنگ ازمنظر امام خمینی(ره)
ثمره خون ها و شهادت ها و ایثارها
امام خمینی (ره): فرادی آگاهانه یا از روی ناآگاهی در میان مردم این مسئله را مطرح نمایند که ثمره خونها و شهادتها و ایثارها چه شد. اینها یقیناً از عوالم غیب و از فلسفه شهادت بیخبرند و نمی دانند کسی که فقط برای رضای خدا به جهاد رفته است و سر در طبق اخلاص و بندگی نهاده است حوادث زمان به جاودانگی و بقا و جایگاه رفیع آن لطمه ای وارد نمی سازد.
و ما برای درک کامل ارزش و راه شهیدانمان فاصله طولانی را باید بپیماییم و در گذر زمان و تاریخ انقلاب و آیندگان آن را جستجو نماییم. مسلّم خون شهیدان، انقلاب و اسلام را بیمه کرده است.
خون شهیدان برای ابد درس مقاومت به جهانیان داده است. و خدا می داند که راه و رسم شهادت کور شدنی نیست؛ و این ملتها و آیندگان هستند که به راه شهیدان اقتدا خواهند نمود. و همین تربت پاک شهیدان است که تا قیامت مزار عاشقان و عارفان و دلسوختگان و دارالشفای آزادگان خواهد بود.
خوشا به حال آنان که با شهادت رفتند! خوشا به حال آنان که در این قافله نور جان و سر باختند! خوشا به حال آنهایی که این گوهرها را در دامن خود پروراندند! [1]
استفاده از خون شهیدان برای رسیدن به قدرت
امام خمینی (ره): ما این منظره ها را که می بینیم و این عزمهای راسخ و تصمیمهای جزم که در شما جوانان می بینم، از وضع شما هم ابتهاج[2] دارم و هم متأثرم. ابتهاج به اینکه یک ملتی آن طور متحول شده است که در راه خدا همه چیز خودش را ایثار می کند و با آغوش باز دنبال مرگ می رود.
این در طول تاریخ اگر نمونه ای داشته باشد در صدر اسلام است، بعد از آن نمونه ای ندارد. مثل شما جوانها نمونه ای نیست. و تأثر برای اینکه این جوانهای عزیز ما که باید برای ملت ما خدمت کنند و برای اسلام خدمت کنند، به دست اشرار یا شهید شدند و یا معلول؛ این موجب تأثر بسیار است.
و تأثر دیگر اینکه این گروههای منحرف و این اشخاصی که طرفدار ابرقدرتها هستند و می خواهند همان وضع سابق را پیش بیاورند یا در صدد قدرت طلبی هستند. چطور می خواهند با خون این شهیدان ما و با این معلولان ما، اینها را ندیده بگیرند، و برای قدرت خودشان یا برای اَبَرقدرتها خدمت کنند، و از روی خون این جوانهای ما بگذرند و خدمت به امریکا یا شوروی بکنند.
قدرتمندی در خون شهیدان
امام خمینی (ره): چطور انسان متأثر نباشد از اشخاصی که قدرتمندی خودشان را در خون شهیدان ما می بینند؟ آنهایی که برای خودشان و برای قدرت خودشان خون شما جوانها را و شما معلولها را وسیله قرار می دهند؛ از فطرت انسانی خارج اند. اینها حیواناتی هستند به صورت انسان.
آنهایی که در این موقعی که جنگ برقرار است و ارتش ما و سپاه ما و همۀ ملت فکر جنگ هستند، فکر این باشند که گروه خودشان قدرت به دست بیاورد، اینها جزء انسانها نیستند، اینها حیواناتی هستند به صورت انسان. شما می بینید که الآن باز در هر گوشه ای از مملکت ما این گروههای منحرف وارد شدند و مشغول توطئه هستند و مشغول شرارت.
البته نه شرارت آنها و نه توطئۀ آنها در مقابل ملت ما و در مقابل قوای مسلَّح ما کاری از آنها نمی آید. لکن موجب تأثر است که چه انسانهای به صورت و چه سَبُعهای[3] به حسب واقع هستندکه خون شهیدان ما را وسیله برای رسیدن خودشان به قدرت قرار می دهند. از روی کشته های ما می خواهند عبور کنند و به قدرت برسند.
تأثر این است که چرا انسان باید این قدر نادان باشد، این قدر شقاوت داشته باشد؟ جوانهای ما دارند در مرزها و در اطراف مملکت برای نگهداری جمهوری اسلامی جانفشانی می کنند، و آنها که نه به اسلام اعتقاد دارند و نه به جمهوری اسلامی، دنبال این هستند که با خون اینها برای خودشان قدرت درست کنند.
نوید پیروزی به رزمندگان اسلام
امام خمینی (ره): لکن من به شما عزیزان، به شما ارتشیان، به شما سپاه پاسداران، به شما ژاندارمریها، به شما ملت، سرتاسر، نوید می دهم که پیروزی با شماست، پیروزی با حقّ است. من کراراً این را گفته ام که ما چه کشته بشویم و چه بکشیم پیروزیم. شما که در میدان جنگ رفتید و معلول شدید و الآن در منظر من هستید و من متأثرم برای شما، شما پیروزید. شما در نظر اسلام پیروز هستید.
شما در نظر خدای تبارک و تعالی لشکرهای پیروزمندی هستید. خداوند ـ ان شاءالله ـ شماها را از لشکریان امام زمان ـ سلام الله علیه ـ قرار دهد. و اجر آن سپاهیانِ در رکاب رسول الله را به شما عنایت بفرماید. آنها هم هر کمالی داشتند برای خدمت به اسلام و رسول خدا بود. و شما هم همین خدمت را دارید انجام می دهید.
شما با آنها فرقی ندارید. و شما مثل اشخاصی هستید که در غزوات[4] رسول الله جنگیدند و شهید شدند یا معلول. شما هم در راه خدا و در راه رسول خدا و در راه اسلام فداکاری کردید، معلول شدید، شهید شدند دوستان شما و شما پیروز هستید. و کشوری که تمام قشرهایش این طور مهیای برای فداکاری هستند این کشور پیروز است. و خداوند به شما سلامت و اجر عنایت کند و به ما هم بیداری بدهد که به دنبال شما بیاییم. [5]
خونی که در راه حق ریخته بشود هدر نمیرود
امام شهید حضرت آیت الله خامنه ای: عدهای از روی عدم تحلیل درست و عدم فهم درست و عدم شناخت لازم از مسائل تصور میکنند و به زبان می آورند و شاید ترویج میکنند که با حوادث اخیر منطقه، خونهایی که در راه دفاع از حرم ریخته شد، هدر رفت! خطای بزرگ و این اشتباه بزرگ را اینها میکنند؛ اگر این جانها نمیرفتند و این مبارزه انجام نمیگرفت و این حاج قاسم سلیمانی توی کوهها و بیابانهای این منطقه با آن شهامت حرکت نمیکرد و دنبال خودش [این شهدا را] نمیکشاند، امروز از این اعتاب مقدس خبری نبود.
این را مطمئن باشید. نه فقط از زینبیه خبری نبود، از کربلا هم خبری نبود، از نجف هم خبری نبود. دلیلش سامراست؛ در مورد سامرا یک مقدار غفلت شد.
شما دیدید حرم عسکریین علیهمالسلام را ویران کردند و ضریح شان را شکستند. چه کسانی؟ کیا همان تکفیریها با کمک آمریکاییها. همه جا همینجور میشد اگر چنانچه این دفاع انجام نمی گرفت. سرنوشت این اعتاب مقدس، این قبلههای دل مردم مسلمان، سرنوشت همون گنبد تخریب شده امام عسکری علیهم السلام می شد.
خونی که در راه حق ریخته بشود هدر نمیرود، بدانید اینها که امروز جولان میدهند زیر پای مومنان لگد مال می شوند. - حوادث این چندسال و مدافعان حرم نشان داد انقلاب اسلامی سرزنده است.(6)
جاذبه خون شهید
امام شهید حضرت آیت الله خامنه ای:«این جمعیّتهایی که برای تشییع شهید حججی اجتماع کردند. خیلی پُر معنا است. افراد گوناگون، زنها، مردها با زی غیر متناسب با این شهادت و جهاد و مانند اینها در تشییع شرکت کرده بوند و عکس این جوان را دستشان گرفته بودند؛ دلها را خدای متعال مجذوب این شهید کرد.» ۹۶/۷/۱۱
مقدمهای بر کتاب «پیام خون»
امام خمینی (ره):آنچه مقابل شماست جملاتی از وصیتهای عدهای از شهدای انقلاب اسلامی است. براستی انسان را به یاد شهدای صدر اسلام میاندازد. من شرمم میآید که خود را در مقابل این عزیزان سرشار از ایمان و عشق و فداکاری به حساب آورم؛ آ
نان با عشق به خدای بزرگ به معشوق خویش پیوستند و ما هنوز در خم یک کوچه هم نیستیم. خداوندا، این عزیزان از خود گذشته را در جوار رحمت خود بپذیر، و ما را از قیدها و بندهای خودبینی و خودخواهی نجات مرحمت فرما. «انک ذوالفضل العظیم».( 7)
خون رهبر شهید ضامن ایران و اسلام
حجتالاسلام والمسلمین مروی: دشمنان اسلام و ایران با همهی توان به میدان آمدهاند که نه نامی از اسلام بماند و نه نامی از ایران. برای اینکه دشمن نقشهاش خنثی بشود، همانطور که نقشهی بنیامیه لعنةالله علیهم اجمعین با خون اباعبدالله خنثی شد و اسلام تضمین شد، اینجا هم باید خونی مثل خون رهبر شهید ریخته بشود، تا هم ایران و هم اسلام بمانند.
لزوم اتحاد و برادری بین اقشار امّت اسلامی
امام خمینی (ره): شما دوستان عزیز و برادران محترم که از صفحات جنگ آمده اید، خوش آمدید. خداوند ـ ان شاءلله ـ شما را موفق کند و دست ظالمها را از مملکت ما کوتاه بفرماید.
نقشه های قدرتهای بزرگ که می خواهند مسلمین را زیر سلطۀ خود بیاورند و مخازن آنها را به غصب ببرند و اموال آنها را به چپاول ببرند از سالهایی طولانی دنبال نقشه هایی بودند، که از نقشه های بزرگ آنها مسئلۀ ملتگرایی است.
اسلام آمده است تا تمام ملل دنیا را، عرب را، عجم را، تُرک را، فارس را همه را با هم متحد کند. و یک امت بزرگ به نام امت اسلام در دنیا برقرار کند تا کسانی که می خواهند سلطه بر این دولتهای اسلامی و مراکز اسلام پیدا بکنند، نتوانند به واسطه اجتماع بزرگی که مسلمین از هر طایفه [دارند] نقشۀ قدرت های بزرگ و وابستگان آنها در کشورهای اسلامی این است که این قشرهای مُسْلم را که خدای تبارک و تعالی بین آنها اُخوَّت ایجاد کرده است، و مؤمنون را به نام اُخوَّت یاد فرموده است[8] از هم جدا کنند، و به اسم ملت ترک، ملت کرد، ملت عرب، ملت فارس از هم جدا کنند بلکه با هم دشمن کنند.
و این درست برخلاف مسیر اسلام است و مسیر قرآن کریم. تمام مسلمین با هم برادرند و برابرند، و هیچ یک از آنها از دیگری جدا نیستند، و همۀ آنها زیر پرچم اسلام و زیر پرچم توحید باید باشند. اینهایی که با اسم ملیت و گروهگرایی و ملی گرایی بین مسلمین تفرقه می اندازند، اینها لشکرهای شیطان و کمک کارهای به قدرتهای بزرگ و مخالفین با قرآن کریم هستند.
طرفداری از اعراب و رسوایی حزب بعث
امام خمینی (ره): بحمدالله مشت این حزب بعث عراق باز شد که این ادعاها که می کند که من برای عرب چه هستم و برای قدرت عرب و برای ملت عرب چه هستم. مشت او باز شد که در خوزستان با عربها بیشتر مقابل شد. کشتارهایی که به وسیلۀ این حزب منفور و صدّامِ کافر بر برادرهای اعراب ما وارد شده است بیشتر از آن است که بر برادرهای عجم ما وارد شد.
اگر این مرد فاسق و کافر[9] در ادعای خودش راست می گفت، نباید مراکزی که مجتمع عرب است، زن و بچه، پیر و بُرنا[10] را این طور سرکوبی کند.
وچنانچه با عجم دشمنی داشت، چرا عرب را بیشتر مورد هجمه قرار داد؟ این مشت او را باز می کند که نه، مسئلۀ عرب نیست، مسئله نوکری ابرقدرتهاست. این طور نیست که او بخواهد ملت عرب را نجات بدهد. از چی نجات بدهد؟ از اسلام نجات بدهد؟!
ملت عرب، سالهای طولانی همان طوری که عجمها و ایرانیها ـ غیر عربشان ـ سالهای طولانی در زیر قدرت شیطانی ابرقدرتها به وسیلۀ حکومت فاسد پهلوی در رنج و عذاب بودند و بعد از اینکه آنها به واسطۀ قیام ملت ما ـ عرب و عجم و همۀ قشرها ـ آنها به جهنم رفتند. تمام ملت ما زیر سایۀ اسلام و در جمهوری اسلام بودند، و در تحت جمهوری اسلام و پرچم لااله الا الله کسی در رنج و عذاب نباید باشد و نبود.
لکن منحرفینی که نوکرهای اجانب هستند، با اسمهای مختلف برای این مملکت ـ که مملکت اسلامی است و عرب و عجم و فارس و غیر فارسش در کنار هم برادروار زندگی می کنند ـ نقشه های آنها این است که این برادرها را از هم جدا کنند و اختلاف مابین اینها بیندازند. و بعد همۀ داراییهای اینها را از بین ببرند و اسلام را زیرپا بگذارند.
حزب بعث منفور عراق ثابت کرد که طرفدار عراق، طرفدار عرب نیست، بلکه طرفدار قدرتهای بزرگ است و نوکر قدرتهای بزرگ است. و لهذا او در خود عراق هم ملت عراق را می کوبد. و ملت عراق را سرکوب می کند.
و علمای بزرگ عرب را می کُشد و در حبس می اندازد. و همۀ مردم عراق که عرب هستند از دست او به تنگ آمده اند. و مسئله این نیست که او بخواهد برای عرب کاری بکند.
عرب و عجم هر دو زیر پرچم توحید و در پناه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ می خواهند زندگی کنند. و جمهوری اسلامی می خواهد مطلبی را که قرآن فرموده است، مطلبی را که رسول خدا فرموده است در همۀ کشورها پیاده کند و ایران مقدمۀ اوست؛ می خواهد که به همۀ کشورها بفهماند که اسلام بنایش بر برادری و برابری و وحدت [است]و همۀ مسلمین ید واحده هستند بر دیگران.
ما می خواهیم به همۀ ملتها بفهمانیم که اسلام یک دین وحدت است، یک دین برادری است، دین برابری است. هیچ یک از قشرهای او بر دیگری تفوّق ندارند مگر به تقوا، مگر به پیروی از احکام اسلام. حزب بعث عراق ثابت کرد که همان طوری که در رأس او عَفْلقِ [11] غیر مسلمان است، ثابت کرد که قضیۀ عرب مطرح نیست. قضیۀ ملت عرب مطرح نیست. قضیۀ ابرقدرتها مطرح است. مطرح این است که ما باید همۀ ملتهایمان در تحت سلطۀ قدرتهای بزرگ باشد.
و این یک خیال خامی است که صدام [در] سرِ خودش پخته بود که ایران را با یک هفته از بین خواهد برد. او در یک هفته نتوانست که خوزستان که یک تکه ای از ایران است به دست بیاورد. و جز ننگ و نفرت در بین تمام مسلمین و تمام مستضعفان جهان چیزی برای خودش نیاورد. و او الآن به حال عصبی و دیوانگی هر طوری که شده است می خواهد یک پیروزیی پیدا کند ولو نِسبی.
اظهار همدردی با مردم مصیبت دیده
امام خمینی (ره): برادرهای ما در همه جاها، در خوزستان خصوصاً، در همۀ اطراف خوزستان، سرتاسر جنوب، سرتاسر غرب و خوزستان بپا خاسته اند و در مقابل این شخصی که ادعا می کند که من مُسْلمم و مُسْلم نیست، ادعا می کند که من برای عرب کار می کنم و دروغ می گوید، در مقابلش ایستادند و مشت محکم را به دهانش زدند.
و ان شاءالله به همین زودی به جهنم واصل خواهد شد. ما با غمهای شما که برادران ما هستید ـ چه در سوسنگرد، چه در اهواز و چه در خوزستان، همۀ اطراف خوزستان، در جنوب، در غرب ـ با همۀ شما، با همۀ کردستانیها، خوزستانیها، سوسنگردیها و همین طور دشت آزادگان، که آقایان از آنجا و از همۀ اطراف تشریف آوردید، ما با شما همدرد هستیم در مصائبی که بر شما برادران ما وارد شده است و بر اسلام وارد شده است.
این مصائب بر اسلام وارد شده است و شما هم فرزندان اسلامید. هر چیزی که بر شما وارد بشود بر همۀ مسلمین وارد شده است. و هر خیانتی که صدام بر خوزستان بکند بر همۀ ممالک اسلامی کرده است.
و ما امیدواریم که همۀ ملتهای اسلام با بیداری و با توجه بپاخیزند و این دستهای فاسدی که می خواهد همۀ ملتهای اسلام را در تحت سلطۀ ابرقدرتها قرار بدهد، آنها را سر جای خودشان بنشانند.
و من از خدای تبارک و تعالی پیروزی اسلام و مسلمین و سلامت و سعادت شما برادران خوزستانی و برادرانی که از جنوب و از غرب اینجا هستید از خدای تبارک و تعالی سلامت و سعادت شما را می خواهم. و بدانید و یقین بدانید که این زحمتهایی که بر شما وارد شد و این قتلهایی که واقع شد بر برادرهای ما پیش خدا محفوظ است و جایی نمی رود و شما بحمدالله پیروز و روسفید هستید. [12]
لزوم استقامت و پایداری امّت در وظایف خود
امام خمینی (ره): من از شما بانوان محترم، بازماندگان شهدای نیروی هوایی و اقربای[13] معلولین نیروی هوایی تشکر می کنم که با روی گشاده و با روحیۀ قوی با من مواجه هستید، و به مخالفین نهضت با شجاعت، استقامت، نمایش می دهید که شما شیرزنان مثل متعلقین[14] شما، شیرمردان، در راه اسلام و در راه کشور اسلامی برای فداکاری و برای مجاهدت حاضرید.
در قرآن کریم یک آیه در دو سوره وارد شده است، که در یک سوره یک ذیل کوچکی دارد، در یک سوره بدون آن ذیل است. در یک سوره وارد شده است وَاسْتَقِمْ کَما اُمِرْتَ[15] امر به رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می فرماید که استقامت داشته باش در آن اموری که مأموری.
در یک سورۀ دیگری که سورۀ «هود» است وارد شده است که فَاسْتَقِمْ کَما اُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ[16] که هم به خود رسول اکرم امر می فرماید که استقامت [داشته باش] و پایدار باش در آن مأموریتی که داری، و کسانی هم که ایمان به تو آوردند و برگشتند به خدا با تو، آنها هم استقامت کنند.
در این دنیا کسانی که برای شرافت خودشان، برای شرافت اهل ملتشان، برای شرافت اسلام، اموری را انجام می دهند، کارهایی را انجام می دهند، اگر در دنبالش استقامت داشته باشند، پابرجا باشند، آنها را حوادث نلرزاند، اینها به مقاصد می رسند، برای اینکه استقامت، یک امر مهمی است و مشکلی.
در سورۀ دومی که سورۀ «هود» است که دارای آن ذیل است که همۀ ما مأموریم به استقامت و در رأس، رسول اکرم است، ایشان در این سوره و در این آیه از ایشان وارد شده است که فرموده اند: شَیَّبَتْنی سُورَةُ هُودٍ لِمَکانِ هذِهِ الآیَة [17] به حسب این روایت از ایشان نقل شده است که فرموده اند: سورۀ هود من را پیر کرد، برای این آیه.
برای اینکه همۀ مأمورین را، همۀ ملتهای اسلامی را، همۀ افراد مسلم را امر فرموده است به اینکه در مأموریتی که دارید استقامت کنید. پابرجا باشید. متزلزل نشوید. چه بسا افرادی که ابتدائاً در یک امری وارد می شوند، لکن بعضی مشکلات وقتی پیش آمد نمی توانند خوددار باشند، نمی توانند استقامت کنند.
و چه بسا اشخاصی که مستقیم اند، استقامت می کنند، پایداری می کنند تا آخر. تعلیمی که خدای تبارک و تعالی به مسلمین داده است این است که باید در مأموریتهای خودتان استقامت داشته باشید، پایداری داشته باشید.
بحمدالله امروز ملت ما عموماً و ارتش و قوای مسلّح ما خصوصاً و نیروی هوایی بالاخص این امتحان را و این مأموریت الهی را عمل کردند؛ هم فداکاری کردند و هم استقامت. شما بانوان محترم که بازماندگان آنها هستید، و برای شما آنها شرافت و عزت به یادگار گذاشتند، خودتان [را ]هم می بینم در گفتارتان استقامت از آن ظاهر می شود.
ملتی که بخواهد شرافت خودش را حفظ کند، اسلام را که مبدأ همه شرافتهاست بخواهد حفظ کند، این ملت باید علاوه بر جهاد، استقامت در جهاد داشته باشد. استقامت معنایش این است که اگر گرفتاریهایی پیدا شد در جهاد، اگر در جنگهایی که پیش می آید برای یک ملتی که می خواهد شرافتمند باشد، می خواهد اسلام را و نهضت اسلامی را به ثمر برساند، از مشکلات هراس نداشته باشد.
در مشکلات سستی نکند. این امر خداست. خدای تبارک و تعالی، که دفاع را بر همۀ ملت و بر همۀ مسلمین واجب کرده است، و ما هم الآن در آن امر واقع شده ایم که دفاع می کنیم از شرافت خودمان، دفاع می کنیم از اسلام عزیز. همان که امر فرموده است که دفاع کنید، به همۀ ملتها امر فرموده است که پایدار باشید، استقامت کنید.
رسول اکرم در عین حالی که بالاترین موجود بود در استقامت، و حضرت امیر ـ سلام الله علیه ـ در روایتی وارد شده است که ما در جنگها هر وقت که فشار برایمان می آمد به رسول خدا پناه می بردیم[18]، در عین حال خدای تبارک و تعالی می فرماید که: فَاسْتَقِمْ کَما اُمِرْتَ، امر می کند که پایدار باش! نلغزاند تو را چیزی. آنجایی که می رسد به اینکه تو و امّت، پایدار باشید، پیغمبر می فرماید که: «من به واسطۀ این آیه پیر شدم» برای اینکه استقامت، مشکل است.
و من گرچه توانم استقامت کنم و افرادی هم می توانند، ولی همۀ ملت اطمینان نیست که بتواند مستقل باشد، مستقیم باشد، استقامت در امر از خود امر مشکلتر است. چه بسا پیروزیهایی که برای یک ملتی پیش می آید برای اینکه استقامت در آن امر که موجود شده است ندارند، سستی می کنند، آن پیروزی از دست شان می رود.
سختی های جنگ و حفظ ارزشهای انقلاب
امام خمینی (ره): شما امروز هم و تمام ملت و هم قوای مسلَّحه ـ که خداوند حفظشان کند ـ و هم نیروی هوایی که از او بیشتر از دیگران تعریف می شود، به پیروزیهای چشمگیر رسیده اید. ملت ما کاری کرده است که تمام دنیا را به تحیر واداشته است. ملت ما بر بزرگترین قدرتهای عالم غلبه کرده است. دست بزرگترین قدرتهای عالم را از مملکت خودش قطع کرده است.
دست دشمنان بشریت را از کشور خودش قطع کرده است. الگو شده است از برای همۀ کشورهای مستضعفین. در عین حالی که این کار را کرده است، مأموریم ما همه، ملت ما، ارتش ما و سایر قوای مسلّح و همۀ مستضعفان، مأموریم که در این امری که کردیم، در این پیروزی که به دست آوردیم ما استقامت داشته باشیم، پایداری داشته باشیم. جنگها کمبودی دارد، جنگها شهادت دارد، جنگها خوف دارد برای بسیاری، جنگها گرسنگی دارد، جنگها گرانی دارد، جنگها خرابی دارد، و همۀ چیزهایی که لوازم جنگ است.
خصوصاً جنگی که در ایران پیش آمده است، و خصوصاً نهضتی که ایران کرده است که موجب این شده است که قدرتهای بزرگ در مقابل او دست به یک توطئه ها زده اند و می زنند که محاصرۀ اقتصادی یکی از آنهاست.
جنگ این معانی را دارد و شما که می خواهید کشور خودتان را نجات بدهید، شمایی که قیام کردید و قریب صد هزار کشته دادید و قریب بیشتر از صد هزار، بیشتر از صد هزار، معلول داشتید تا پیروز شدید و به اینجا رسیدید، باید استقامت داشته باشید. پایداری داشته باشید. این متاعی که گیر شما افتاده است در دنیا نظیر ندارد، دیگران به این متاع نرسیدند.
استقلالی که شما پیدا کردید دیگران به آن نرسیدند. آزادی که شما پیدا کردید دیگران به آن نرسیدند. این آزادی، حفظش و نگهداری اش، این استقلال، حفظ و نگهداری اش زحمت دارد.
خداوند می فرماید: استقامت کنید، پایدار باشید. از اینکه بنزین کم است نباید بلرزید. ارتش ما دارند جان می دهند، شما برای بنزین سست می شوید. جوانهای ما، پاسدارهای ما، ارتش ما، ژاندارمری ما، بسیج ما، همۀ اینها در سرحدّات دارند فداکاری می کنند، جانفشانی کردند و می کنند، شهید دادند و مستقیم اند، و در محالّ خودشان باز استقامت دارند می کنند و هر روز پیشروی می کنند.
تبلیغات سوء دشمن برای تضعیف روحیۀ پایداری ملت
امام خمینی (ره): ملت باید توجه کند به این مسائل؛ اشخاصی که تبلیغات سوء می کنند و از کمبود به گوش شما می خوانند، این اشخاص، اشخاصی هستند که می خواهند این پیروزی را از دست شما بگیرند، می خواهند ا ستقامت را از دست شما بگیرند.
امر دایر است، یا حرف مفسدین را بشنوید یا حرف خدای تبارک و تعالی که می فرماید: فَاسْتَقِمْ کَما اُمِرْتَ وَمَنْ تابَ مَعَکَ. همه مأموریم، همۀ ما مأمور هستیم که استقامت کنیم و پایدار باشیم. من از شما بانوان محترم و بازماندگان شهدا، بازماندگان شهدای نیروی هوایی و همۀ بازماندگان شهدا در هر جا که هستند تشکر می کنم که چنین روحیۀ قوی ای دارید.
که باز در مقابل همۀ توطئه ها ایستادید و سخن می گویید و مقاله می خوانید و مردم را دعوت به حیات می کنید. و خداوند تبارک و تعالی به همۀ شماها و به همۀ ملت ما عزت عنایت کند. اَلْعِزَّةُ لله [19] عزت مالِ خداست. من امیدوارم که اعطا کند به همۀ شما و به همۀ ملت ما و به همۀ مسلمین عزت را، شرافت را. مستقیم باشید، پایدار باشید که پیروز هستید. از گرانی نترسید؛ از کمبود نترسید.
شوروی با آن قدرت بزرگش ـ که شصت و چند سال است نهضت کرده است به قول خودش، شورش کرده است ـ الآن هم صفهای بلند در آنجا برای این طور مطالب هست. الآن هم اشخاصی که از آنجا می آیند می گویند همین کمبودیهایی که [اینجا] هست در آنجاها هم هست.
الآن هم محتاج به این است که گندم از امریکا بخرد. در خود امریکا، شما خیال می کنید که امریکا در رفاه دارد زندگی می کند. آن قدر در امریکا فشار هست و مستمندان هستند که شاید جاهای دیگر به آن اندازه نباشد.
چرا باید گوش بدهد ملت ما به این مفسدینی که مأمورند از طرف قدرتهای بزرگ، برای شایعه درست کردن و برای تضعیف؟ چرا باید گوش کند ملت ما به این شایعه سازان و این مفسدین که هر روز در بین مردم می روند و تضعیف می کنند روحیۀ آنها را؟ شما با آن روحیۀ بزرگ، معجزه ایجاد کردید در دنیا، اعجاز کردید شما در دنیا. با استقامت خودتان حفظ کنید این اعجاز را.
حفظ کنید این پیروزی بزرگ را، و به کسانی که در مقابل شما می ایستند و می گویند کاری انجام نشده است، بفهمانید که ایران کاری که کرده است در دنیا نظیر ندارد.
در طول تاریخ نظیر ندارد که یک ملت سی و چند میلیونی به یک قدرتهای بزرگ چند صد میلیونی با آن همه ابزار غلبه کرده است و دست آنها را کوتاه کرده است. چه می خواهد دیگر بشود، بالاتر از این امر چیست؟
امروز روز استقامت است. امروز روز پایداری است. برادران و خواهران باید پایدار باشند و استقامت کنند، و این نهضت را ـ ان شاء الله ـ به پیروزی نهایی برسانند. و من از خدای تبارک و تعالی رحمت برای شهدای شما و سلامت برای معلولین شما و عافیت برای خود شما و بستگان شما و برای تمام ملت ایران خواستارم.
خونی که موجب زنده بودن و حیات است
معنی این فراز از زیارت اربعین : الّذی بَذَلَ مُهجَتَهُ فِیکَ
«بَذَلَ» از «بَذل» به معنی بخشش است. و «مُهجَتَهُ» از «مهج» به معنی خون و جمع آن «مُهَج» و «مُهَجات» است. و «لیستنقذ» از «استیقاذ» به معنی چیزی را نجات دادن است و «جهاله» هم به معنی نادانی است. «حَیرَهِ» به معنی تحیّر و سرگردانی است.
«ضلاله» هم به معنی گمراهی است. از کلمه بذل و بخشش و جمله «فیک»، خلوص کامل امام حسین علیه السلام فهمیده می شود. چرا که شخص در بذل و بخشش طرف مقابل خود را مدیون نمی کند، که چیزی در عوض به او عطاء کند مثلاً وقتی ما پولّی را به مغازه دار می دهیم در مقابل از آن جنس طلب می کنیم، ولّی اگر به شخصی پولّی و چیزی ببخشیم، دیگر در مقابل آن چیزی طلب نمی کنیم.
آری امام حسین علیه السلام بالاترین سرمایه ای که داشت به خالق خود و در راه خالق خود بذل نمود. بنابراین قیام امام حسین علیه السلام هم «فی الله» بود و هم «لله» و هر کاری که «فی الله» و «لله» باشد، مقدس است، چه برسد به بذل جان خود و عزیزان. جمله «لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَهِ» هدف قیام امام علیه السلام را بیان می کند.
حضرت علیه السلام قیام کردند، تا مردم را از دو چیز که منشأ شر و بدبختی برای خود و دیگران است، رهایی بخشند. و آن دو چیز، جهل و نادانی و گمراهی است و جهل هم تقسیم می شود به بسیط و مرکب.
امام صادق علیه السلام می فرمایند: « الّذی بَذَلَ مُهجَتَهُ فِیکَ» و این عبارت خون قلب در زیارت اربعین هم هست که دقیقا امام حسین را کسی معرفی می کنند که خون قلب شون را برای خدا بذل می کنند پس چرا در فراز آخر در سجده زیارت عاشورا گفته شده که یاران امام حسین خون قلب شان را دادند آنها که دیگه این کار را نکردند و یا لااقل همه شون این کار را نکردند پس چرا گفته شده یاران خون قلب شان را دادند ؟
خون قلب شان را دادند یعنی از خونی که موجب زنده بودن شان بود در راه خدا گذشتند وآن خون را فدای خدا و دینش کردند و این کار را حضرت امام حسین کرد و یارانش نیز به او اقتدا کردند و هرکدام جدا جدا خون خود را فدای این راه کردند !البته نکته ظریفی اینجا هست و آن این که در زیارت عاشورا و در سجده چنین آمده است :
« و اصحاب الحسین الذین بذلوا مُهَجَهُم دونَ الحسین علیه السلام !» «یعنی اصحاب امام حسین علیه السلام کسانی بودند که خون قلب خود را فدای امام حسین علیه السلام کردند » و این موضوع راجع به همه اصحاب امام حسین علیه السلام بود و استثتا نداشت! و کسی که خون خود را فدای امام حسین علیه السلام بکند در واقع خونش را فدای خدا کرده است!
تمامی پیامبران خصوصاً رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و اوصیائشان صلی الله علیه و آله وسلم انتخاب شدند، تا مردم را از جهالت و ضلالت خارج کنند، بنابراین هدف قیام امام حسین علیه السلام کاملاً هماهنگ با بعثت انبیاء و مأموریتی که خدا بر دوش او نهاده است، می باشد.
و جهل گاهی در مقابل عقل قرار می گیرد، یعنی جاهل کسی است که از عقل خود استفاده نمی کند یا استفاده اش از عقل بسیار کم است. گاهی در مقابل علم قرار می گیرد یعنی جاهل کسی است که علم ندارد یا از علم کمی برخوردار است. [20]
شهید نظر می کند به وجه الله
امام خمینی (ره): ارزش هر خدمتی، موافق ارزش آن کسی است که برایش خدمت می کنیم، هر کس هر خدمتی در راه خدا برای خلق خدا بکند این ارزش دارد. لکن ارزشها مختلف هستند به ارزش آنهایی که برای آنها خدمت می کنیم. همۀ بنیادهایی که برای خدا در راه اسلام به کشور خودشان خدمت می کنند، و همۀ اشخاصی که برای اعتلای کلمۀ اسلام خدمت می کنند، همۀ آنها پیش خدای تبارک و تعالی ارزش دارد و مورد عنایت حق تعالی ـ ان شاءالله ـ خواهند شد.
لکن ارزش بنیاد شهید، خدمت به شهید و خدمت به بازماندگان شهید و خدمت به آنهایی که در راه اسلام برای فداکاری حاضر شدند لکن معلول شدند و عضوی از اعضای خودشان را از دست دادند یا جراحاتی بر آنها وارد شده است، ارزش این خدمت که برای شهدای اسلام و برای فداکاران اسلام انجام می گیرد شاید از سایر ارزشها بیشتر باشد.
دربارۀ شهید آن قدر از اسلام و از اولیای اسلام روایات وارد شده است در فضل شهادت که انسان متحیر می شود. من بعضی از یک روایت را برای شما ترجمه می کنم تا بدانید که شما در خدمت چه اشخاصی هستید، و بنیاد شما چه ارزشی دارد.
در روایتی از رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نقل شده است که برای شهید هفت خصلت است که اوّلی آن عبارت است از اینکه اول قطره ای که از خون او به زمین بریزد تمام گناهانی که کرده است آمرزیده می شود. و مهم آن، آخرین خصلتی است که می فرماید. می فرمایند که ـ به حسب این روایت ـ که شهید نظر می کند به وجه الله [21]
و این نظر به وجه الله راحت است برای هر نبی و هر شهید. شاید نکته این باشد که حجاب هایی که بین ما و حق تعالی هست و وجه الله است و تجلیات حق تعالی هست، تمام این حجابها منتهی می شوند به حجاب خود انسان. انسان خودش حجاب بزرگی است که همۀ حجاب هایی که هست، چه آن حجاب هایی که از ظلمت باشند و آن حجاب هایی که از نور باشند منتهی می شود به اینکه حجابی که خود انسان است.
ما خودمان حجاب هستیم بین خودمان و وجه الله . و اگر کسی فی سبیل الله و در راه خدا این حجاب را داد، این حجاب را شکست، و آنچه که داشت که عبارت از حیات خودش بود تقدیم کرد، این مبدأ همۀ حجابها را شکسته است، خود را شکسته است، خودبینی و شخصیت خودش را شکسته است و تقدیم کرده است.
و چون برای خدا جهاد کرده است و برای خدا دفاع کرده است از کشور خدا و از آئین الهی و هرچه داشته است در طبق اخلاص گذاشته و تقدیم کرده است، خود را داده است، این حجاب شکسته می شود.
شهدا، شهدایی که خدای تبارک و تعالی و در سبیل خدای تبارک و تعالی و راه خدای تبارک و تعالی جان خودشان را تقدیم می کنند، و آنچه که در دستشان است و بالاترین چیزی است که آنها دارند تقدیم خدا می کنند، در عوض خدای تبارک و تعالی این حجاب که برداشته شد جلوه می کند برای آنها، تجلی می کند برای آنها.
چنانچه برای انبیا هم چون همه چیز را در راه خدا می خواهند، و آنها خودی را نمی بینند و خود را از خدا می بینند، و برای خودشان شخصیتی قائل نیستند، حیثیتی قائل نیستند در مقابل حق تعالی. آنها هم حجاب را برمی دارند.
فَلَمّا تَجَلّی رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکّاً[22] تجلی می کند خدای تبارک و تعالی در کوه طور و یا در جَبَل انیّت خودِ موسی و موسی «صَعْق»[23] [برایش پیش می آید]. آنها در حال حیات، انبیا و اولیا نظیر انبیا و تالی تِلو[24] انبیا در زمان حیاتشان آن چیزهایی که حجاب بوده است بین آنها و بین حق تعالی می شکنند .و صَعْق برای آنها حاصل می شود و موت اختیاری برای آنها حاصل می شود.
خدای تبارک و تعالی بر آنها تجلی می کند، و نگاه می کنند به حسب آن نگاه عقلی، باطنی و روحی و عرفانی، و ادراک می کنند و مشاهده می کنند جلوۀ حق تعالی را، و شهید هم به حسب این روایتی که وارد شده است، نظیر انبیا، وقتی که شهید شد چون همه چیز را در راه خدا داده است، خدای تبارک و تعالی جلوه می کند به او و آن هم «یَنْظُرُ اِلی» جلوۀ خدا، الی وَجْهِ الله این آخر چیزی است که برای انسان، آخر کمالی است که برای انسان هست.
دراین روایتی که در کافی[25] نقل شده است، در این روایت، انبیا را مقارن شهدا قرار داده است که در جلوه ای که حق تعالی می کند بر انبیا همان جلوه را هم بر شهدا می کند. شهید هم یَنْظُرُ اِلی وَجْهِ الله [26] و حجاب را شکسته است.
همانطوری که انبیا حجابها را شکسته بودند. و آخر منزلی است که برای انسان ممکن است باشد. مژده داده اند که برای شهدا این آخر منزلی که برای انبیا هم هست، شهدا هم به حسب حدود وجودی خودشان به این آخر منزل می رسند.
برتری ارزش خدمت به شهید بر سایر خدمت ها
امام خمینی (ره): بنیاد شهید از همۀ بنیادها افضل است برای اینکه شهید از همۀ افراد افضل است. خدمت در بنیاد شهید در رأس خدمتها هست. همه خدمت می کنند و همه برای خدا و برای همه فضل است و برای همه ارزش هست در بارگاه الهی. همۀ خدمتگزارهایی که خدمت می کنند. آنهایی که خدمت می کنند برای جنگزده ها آنها هم خدمتشان برای فداکاران است.
این جنگزده ها که الآن در ایران هستند و در خارج از وطنشان هستند راجع به اینها هم هر کس خدمت بکند خدمت به فداکاران است، لکن خدمت به شهید ارزشش بیشتر از همه خدمتهاست. معلولی که جان خودش را در دست گرفته و تقدیم کرده است لکن موفق نشده است به شهادت، آن هم فداکاری خودش را کرده است.
شما که خدمت به شهید می کنید و بنیاد شما که بنیاد شهید است، قدر این بنیاد را بدانید و قدر این خدمت را بدانید. برای کم کسی این طور مطلبی که برای شهید گفته شده است برای کم کسی هست. آنها را قرین انبیا قرار داده اند. خدمت شما به آنها خدمت به نبی اکرم است. خدمت به انبیاست. بدانید که شما در راه شهید دارید خدمت می کنید.
و بنیاد شما بنیاد شهید است. و شهید، افضل است. شهادت از همۀ چیزها[افضل است] و باز در روایتی است که هر خوبی بالاتر از او هم خوبی هست تا برسد به قتل در راه خدا؛ شهادت در راه خدا. بالاتر از او دیگر خوبی در کار نیست. و معلوم [است] نکته اش برای اینکه، کسی که همه چیزش را برای خدا تقدیم کرده است و حیات که بالاترین سرمایه است برای او در این عالم تقدیم کرده است.
دیگر از این بِرّ[27] و از این خوبی بالاتر نمی شود باشد. شما خدمت می کنید به انسانهایی و به کسانی که وابسته هستند به این شهدا و شهدا به آنها علاقه دارند. و الآن هم شهید هستند نسبت به آنها، و خدمت شما ارزشمندترین خدمتهاست که تصور می شود، به حسب این طور روایات.
توصیه ملت به خدمتگزاری خانواده شهدا
امام خمینی (ره): من امیدوارم که همۀ ملت ما و همۀ افردی که در سرتاسر کشور ما هستند، خدمتگزار باشند به این کشور و خدمتگزارباشند به جمهوری اسلام. و خدمتگزاری آنها همان مجاهدۀ در راه خداست.
و من امیدوارم که همۀ آنها با مجاهدین در راه خدا شریک و سهیم باشند، برای اینکه آنها هم مجاهده می کنند ولو آن پیرزنی که در اَقصی بلاد[28] دارد یک خدمتی می کند برای این مجاهدین. و یا یک پیرمردی که در اقصی بلاد دارد خدمت می کند برای این شهدا و مجاهدین و بازماندگان شهدا. من امیدوارم که خداوند به همۀ آنها ثواب مجاهدین را عنایت بفرماید.
و عمده چیزی که هست این است که صادقانه خدمت کنید، خدمت بکنید، گمان نکنید که شما یک کاری که برای آنها انجام می دهید یک منّتی بر آنها دارید. منّت آنها را بکشید، خدمت بکنید، احترام بکنید از آنها. اینها خانوادۀ شهدا هستند.
و معلولین و خانواده های معلولین که ارزششان آن قدر است، و ما باید خدمتگزار به آنها باشیم. هر عملی که انجام می دهیم، هر خدمتی که به آنها انجام می دهیم عملی است که در پیشگاه خدا مقبول است.
و ما باید با کمال خرسندی منّت آنها را بکشیم و خدمت به آنها بکنیم. مبادا یک وقتی یک کلمۀ درشتی گفته بشود به این بازماندگان شهدا، یا به این معلولین. و باز کسانی که عائلۀ معلولین اند، توجه داشته باشید که عملی را که می کنید خالص و برای خدا باشد.
و برای آن کسی که فداکار برای خدا بوده است، و جانش را در راه خدا اهدا کرده است. شما خدمت به او می کنید و این خدمت به خداست. همان طوری که ما منّت خدای تبارک و تعالی را می کشیم و عبادت او را می کنیم، منّت اوست بر ما، و خدای تبارک و تعالی منّت بر ما گذاشته است و ما را هدایت کرده است، و هر عملی که بکنیم منّت بر او نداریم و او منّت بر ما دارد.
این خدمت هم خدمت به خدای تبارک و تعالی و مجاهدین در راه او و شهدای در راه اوست. و ما باید با سرو جان خدمت بکنیم. و ابداً در نظرمان نیاید که ما یک کاری انجام دادیم. آنها جان خودشان را دادند و شما قدرتی که دارید، دارید خرج می کنید برای آنها. و من امیدوارم که در راه خدا که شد؛ ثواب مجاهدین را به شما عنایت بفرماید خدای تبارک و تعالی. [29]
پی نوشت ها:
1 . ابتهاج: شاد شدن، شادی، شادمانی.
2 . حیوانات درنده.
3 . جمع غَزْوَه: جنگهایی که رسول خدا ص در آن حضور داشته اند.
4.صحیفه امام جلد 13: صفحه 440 تا صفحه 441
5. حسینیه امام خمینی(ره ، جمعی از خانوادههای معظم شهدا، ایثارگران و فعالان حوزهی مقاومت( دوازدهم دیماه ۱۴۰۳
6. روحاللّه الموسوی الخمینی : ۱ اردیبهشت ۱۳۶۰ / ۱۶ ج۲
7.صحیفه امام؛ ج 21، ص 92-93
8. سوره حجرات، آیه 10: «اِنَّمَا المُؤِمنُونَ اِخْوَةٌ» جز این نیست که مؤمنین با هم برادرند.
9. صدام حسین، رئیس رژیم حاکم بر عراق.
10. جوان.
11. میشل عفلق؛ بنیان گذار حزب بعث.
12.صحیفه امام جلد صفحه 443 تا صفحه 445
13. نزدیکان .
14.خویشان، وابستگان.
15. سورۀ شوری، آیۀ 15: «وَاسْتَقِمْ کَما اُمِرْتَ». و چنانکه مأموری پایداری کن.
16. سورۀ هود، آیۀ 112.
17. علم الیقین، فیض کاشانی، ج2، ص971؛ مجمع البیان، ذیل آیۀ 112، سورۀ هود؛ تفسیر کشّاف، زمخشری، ج2، ص432.
18. نهج البلاغه، من غریب کلامه، ح9 صبحی صالح.
19. سورۀ نساء، آیۀ 139.
20.صحیفه امام جلد 13:از صفحه 462 تا صفحه 466
21. وسائل الشیعه کتاب جهاد، ج15، ص16، ح20. که در آنجا هفتمین خصلت شهید اینگونه بیان شده: «یَنْظُرُ فی وَجْهِ اللّه ، وانَّهُ راحَةٌ لِکلِّ نَبیٍ وَ شَهیدٍ».
22. سورۀ اعراف، آیۀ 143: پس آنگاه که نور خدا بر کوه تابش کرد، کوه را مندکّ و متلاشی ساخت.
23. صَعْق: بیهوش از شدت ترس یا از شنیدن صدای خوف انگیز.
24. تالی تِلْو: نظیر، مِثل.
25.این روایت را صاحب وسائل از تهذیب شیخ طوسی، ج6، ص121، ح3، نقل کرده و در کافی نقل نشده است.
26. نظر می کند به جلوۀ خدا.
27. بِرّ: نیکی، نیکوکاری.
28. دورترین شهرها.
29.از صفحه 514 تا صفحه 517
منبع:
تحریریه راسخون
مقالات مرتبط
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}